इयत्ता १० वीच्या मराठी परीक्षेत कथा लेखन हा उपयोजित लेखन विभागातील ५ गुणांचा महत्त्वाचा लेखनप्रकार आहे. या प्रकारात दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे विद्यार्थ्यांनी पूर्ण कथा लिहायची असते. योग्य रचना, कल्पकता आणि मुद्द्यांचा योग्य वापर केल्यास या प्रश्नात चांगले गुण मिळवता येतात.
Table of Contents
कथा लेखन म्हणजे काय?
कथा लेखन म्हणजे दिलेल्या विषयावर किंवा मुद्द्यांवर आधारित एक सुसंगत, रंजक आणि अर्थपूर्ण गोष्ट लिहिणे.
कथेमध्ये:
- सुरुवात, मध्य आणि शेवट असतो
- पात्रे आणि घटना स्पष्ट असतात
- शेवटी एखादा संदेश किंवा अनुभव मिळतो
मुद्द्यांवर आधारित कथा लेखन म्हणजे काय?
SSC परीक्षेत बहुतेक वेळा कथेसाठी ४–५ मुद्दे दिलेले असतात. हे मुद्दे कथेचा कणा असतात.
विद्यार्थ्यांनी:
- दिलेले सर्व मुद्दे वापरणे आवश्यक आहे
- मुद्द्यांचा क्रम बदलू नये
- प्रत्येक मुद्द्यावर आधारित घटना कथेत मांडावी
कथा लेखनाची योग्य रचना
सुरुवात
- पात्रांची ओळख
- ठिकाण आणि परिस्थिती सांगणे
मध्य भाग
- दिलेल्या मुद्द्यांनुसार घटना घडवणे
- कथेला गती देणे
- उत्सुकता निर्माण करणे
शेवट
- कथा पूर्ण करणे
- बोध, संदेश किंवा अनुभव देणे
मुद्द्यांवर आधारित कथा कशी लिहावी?
- प्रश्न नीट वाचा
- दिलेले मुद्दे समजून घ्या
- प्रत्येक मुद्द्याला कथा रूप द्या
- भाषा सोपी आणि प्रवाही ठेवा
- अनावश्यक वर्णन टाळा
नमुना कथा (मुद्द्यांवर आधारित)
प्रश्न:
खालील मुद्यांच्या आधारे कथालेखन करा. (गुण ५)
मुद्दे :
– एक गरीब विद्यार्थी
– अभ्यासात अडचणी
– शिक्षकांचे मार्गदर्शन
– कठोर परिश्रम
– यश प्राप्ती
परिश्रमाचे फळ
रामू हा एका लहानशा गावात राहणारा गरीब विद्यार्थी होता. त्याचे वडील शेतमजूर होते आणि आई घरकाम करून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करत होती. घरची परिस्थिती अतिशय हलाखीची असल्यामुळे रामूकडे अभ्यासासाठी आवश्यक पुस्तके, वह्या आणि शांत वातावरण नव्हते. त्यामुळे तो अभ्यासात मागे पडत होता.
शाळेत रामू मेहनती असला तरी अभ्यासात अपेक्षित यश मिळत नसल्यामुळे तो निराश होत असे. वर्गात इतर विद्यार्थी पुढे जात असताना आपण मात्र मागे पडत आहोत, अशी भावना त्याच्या मनात निर्माण झाली होती. यामुळे त्याचा आत्मविश्वास कमी होऊ लागला.
एके दिवशी रामूचे वर्गशिक्षक त्याला थांबवून त्याच्याशी प्रेमाने बोलले. त्यांनी रामूच्या अडचणी समजून घेतल्या आणि त्याला धीर दिला. “परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी मेहनत केल्याशिवाय यश मिळत नाही,” असे शिक्षकांनी त्याला समजावून सांगितले. त्यांनी रामूला अभ्यासाचे योग्य नियोजन करून दिले आणि शाळेनंतर थोडा वेळ मार्गदर्शनही सुरू केले.
रामूने शिक्षकांचा सल्ला मनापासून स्वीकारला. तो रोज ठराविक वेळेत अभ्यास करू लागला. थोड्या वेळातच त्याला विषय समजू लागले. अडचण आल्यास तो शिक्षकांकडे विचारू लागला. हळूहळू त्याचा आत्मविश्वास वाढू लागला आणि तो अधिक मेहनतीने अभ्यास करू लागला.
परीक्षेचा निकाल जाहीर झाला तेव्हा रामूने उत्तम गुण मिळवले होते. त्याच्या यशामुळे शिक्षक, पालक आणि गावकरी सर्वजण आनंदी झाले. रामूला त्या दिवशी खऱ्या अर्थाने समजले की कठोर परिश्रम आणि योग्य मार्गदर्शन यांचे फळ नेहमीच गोड असते.
परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यासाठी टिप्स
- सर्व मुद्दे कथेत वापरा
- कथा १½ ते २ पानांची ठेवा
- भाषा सोपी आणि शुद्ध असावी
- शेवट अर्थपूर्ण असावा
विद्यार्थ्यांच्या सामान्य चुका
- मुद्दे वगळणे
- मुद्द्यांचा क्रम बदलणे
- फार लांब वर्णन करणे
- कथा अपूर्ण ठेवणे
मुद्द्यांवर आधारित कथा लेखन समजून घेतल्यास SSC परीक्षेत हमखास चांगले गुण मिळू शकतात.